EITI.vn – Việt Nam cần có những giải pháp mang tính tổng thể, hướng tới minh bạch ngành khai khoáng để giảm rủi ro trốn thuế, thất thu, lãng phí tài nguyên, qua đó nâng cao hiệu quả đóng góp vào ngân sách nhà nước.

Nguồn thu chưa tương xứng

Tại Hội thảo “Tăng hiệu quả thu ngân sách từ khai thác khoáng sản: Giải pháp nào cho Việt Nam?” do Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức mới đây, hầu hết ý kiến của các chuyên gia đều cho rằng, chính sách quản lý hiện nay chưa khuyến khích doanh nghiệp (DN) khai thác tài nguyên khoáng sản một cách tiết kiệm và hiệu quả.

Ảnh: Báo Công thương
Ảnh: Báo Công thương

Trong những thập kỷ qua, ngành khai thác khoáng sản của Việt Nam đã tăng trưởng nhanh chóng, đóng góp khoảng 25% tổng thu ngân sách nhà nước. Mặc dù chỉ có trên 170 DN nhà nước hoạt động trong lĩnh vực khoáng sản, chiếm khoảng 5% số lượng các DN nhà nước, nhưng hơn 10 năm qua, các DN khoáng sản nhà nước đóng góp bình quân từ 10-11% vào ngân sách quốc gia hàng năm.

Theo Tổng cục Địa chất khoáng sản (Bộ Tài nguyên và Môi trường), từ đầu năm đến nay, thu ngân sách từ khai thác khoáng sản khoảng 500 tỷ đồng; dự kiến cả năm sẽ là 1.500 – 2.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, đóng góp này vẫn chưa tương xứng với mức độ khai thác, chi phí đầu tư và tổn thất môi trường. Đặc biệt, hệ thống quản lý tài chính vẫn còn tạo kẽ hở, gây thất thoát nguồn thu.

Thực tế, khi tham gia khai thác khoáng sản, DN phải đóng các khoản: tiền cấp quyền khai thác thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường, thuế lợi nhuận, thuế xuất nhập khẩu… Trong đó, rất nhiều khoan thu dựa trên báo cáo của DN như sản lượng khai thác hay mức lợi nhuận. Tuy nhiên, Việt Nam chưa có cơ chế kiểm chứng hiệu quả các số liệu này, dẫn đến những rủi ro như DN báo cáo thấp hơn thực tế nhằm giảm nghĩa vụ đóng góp tài chính. Cách tính thuế, phí dựa trên sản lượng khai thác cũng dẫn đến việc DN chỉ chú trọng phần tài nguyên có chất lượng cao, vị trí để tiếp cận nhằm giảm thiểu chi phí khai thác và tăng lợi nhuận, gây lãng phí tài nguyên.

Tăng cường minh bạch để tránh thất thu

Để giải quyết vấn đề này, các chuyên gia nhận định, Việt Nam cần cân nhắc xây dựng những phương pháp tổng thể, hướng tới minh bạch hóa ngành khai khoáng. Với bối cảnh hiện tại, việc tham gia sáng kiến minh bạch trong ngành công nghiệp được coi là giải pháp tối ưu.

Về các giải pháp tăng thu ngân sách từ hoạt động khai thác khoáng sản, ông Nguyễn Văn Thuấn – Tổng cục trưởng Tổng cục Địa chất khoáng sản Việt Nam – cho rằng, cần có quy định tổ chức, cá nhân phải có đủ điều kiện vốn, công nghệ, kinh nghiệm theo quy định mới được tham gia đấu giá quyền khai thác khoáng sản. Điều này sẽ giúp loại trừ các doanh nghiệp yếu kém về năng lực tài chính, kinh nghiệm trong khai thác khoáng sản.

Bà Hoàng Thị Hà Giang – Trưởng phòng Chính sách thuế về đất đai, tài nguyên, phí, lệ phí và thu khác, Tổng cục Thuế (Bộ Tài chính) – bày tỏ quan điểm, cần có cơ chế quản lý, giám sát, thanh tra, kiểm tra đối với việc cấp phép khai thác và sử dụng tài nguyên một cách hợp lý, tránh gây lãng phí và ảnh hưởng đến môi trường như hiện nay. Lựa chọn nhà đầu tư đủ điều kiện, tiềm lực để khai thác, chế biến tài nguyên, có chính sách khuyến khích đầu tư chế biến sâu. Từ đó, tài nguyên sẽ được quản lý chặt chẽ, sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả. Bên cạnh đó, cần tiếp tục nghiên cứu cải tiến phương thức quản lý thuế tài nguyên cho phù hợp hơn theo hướng những cơ chế, chính sách đang duy trì, ổn định để cân đối giữa các khoản thu.

Hướng tới minh bạch ngành khai khoáng
Tagged on:         

Gửi phản hồi

Your email address will not be published. Required fields are marked *